خصوصی‌سازی سایپا در سایه شایعات و گمانه‌زنی‌ها

صنعت خودرو در حال پوست اندازی است، پس از واگذاری ایران خودرو در ماه های گذشته، حال قرار است به زودی 42 درصد از سهام خودروسازی سایپا نیز واگذار شود؛ نکته جالب در این واگذاری، شایعه قرار داشتن بانک زنجانی در جمع خریداران است.

خصوصی‌سازی سایپا بزرگ در سایه شایعات و گمانه‌زنی‌هابه گزارش شبکه اقتصاد، با گذشت بیش از ۱۵ سال از اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی که دولت را مکلف به کاهش سهم خود در بنگاه‌های بزرگ اقتصادی کرده بود، خصوصی‌سازی در صنعت خودروسازی همچنان مسیری پر فراز و نشیب دارد. پس از واگذاری پرحاشیه مدیریت ایران‌خودرو در ۱۴۰۳، حال نوبت به سایپا رسیده است.

واگذاری سایپا، بر اساس ماده ۲۸ دستورالعمل حاکمیت شرکتی و به استناد قانون برنامه هفتم توسعه انجام می‌شود. نکته حائز اهمیت آن است که بر اساس اطلاعیه رسمی، متقاضیان تنها ۱۵ روز کاری برای ارائه مدارک و شرکت در فرایند رقابتی خرید در اختیار دارند.

طبق اطلاعیه رسمی منتشر شده از سوی چهار شرکت بزرگ وابسته به گروه خودروسازی سایپا، قرار است ۴۲ درصد از سهام این شرکت به‌صورت تجمیعی و بلوکی واگذار شود. این شرکت‌ها شامل گروه سرمایه‌گذاری سایپا، سرمایه‌گذاری گروه صنعتی رنا، گروه سرمایه‌گذاری کارکنان سایپا و سرمایه‌گذاری و توسعه صنعتی نیوان ابتکار هستند که این واگذاری را با رعایت ضوابط قانونی انجام خواهند داد.

طبق این اطلاعیه، متقاضیان فرصت دارند از تاریخ ۲۵ فروردین، به مدت ۱۵ روز کاری، مدارک و درخواست‌های خود را به معاونت اقتصادی گروه سایپا تحویل دهند. این موضوع، در کنار واگذاری اخیر ایران‌خودرو، گامی دیگر در مسیر اجرای سیاست‌های اصل ۴۴ قانون اساسی محسوب می‌شود؛ سیاستی که دولت را ملزم به کاهش سهم خود در بنگاه‌های اقتصادی کرده است.

*حضور یک نام آشنا در فهرست متقاضیان سایپا

در این میان، شایعاتی درباره یکی از متقاضیان اصلی خرید این سهام، یعنی هلدینگ دات‌وان، در فضای رسانه‌ای و مجازی مطرح شده است. این شرکت از سوی برخی منابع، به بابک زنجانی منتسب شده است؛ تاجری که نامش در سال‌های گذشته در پرونده‌های اقتصادی و نفتی مطرح بوده است. با این حال، هیچ مرجع رسمی تاکنون این خبر را تأیید نکرده و آن را در حد گمانه‌زنی‌های غیررسمی باید دانست.

در کنار هلدینگ دات‌وان، دو شرکت دیگر یعنی کرمان موتور و گروه صنعتی انتخاب نیز به‌عنوان متقاضیان خرید این سهام معرفی شده‌اند. رقابت میان این سه مجموعه می‌تواند آینده مالکیت، سیاست‌گذاری و مدیریت سایپا را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد.

*ساختار پرچالش صنعت خودرو در ایران

مسأله مهم‌تر، فراتر از نام خریداران، ساختار پرچالش صنعت خودرو در ایران است؛ صنعتی که با وجود بیش از شش دهه سابقه، همچنان درگیر مشکلات ساختاری، زیان انباشته، بهره‌وری پایین و نبود رقابت واقعی است. واگذاری‌های اخیر، آزمونی بزرگ برای آینده این صنعت محسوب می‌شود.

در حال حاضر بیش از ۲۰ نهاد مختلف به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در حوزه سیاست‌گذاری، نظارت و تصمیم‌گیری درباره صنعت خودرو دخالت دارند. این تداخل نهادی، منجر به نبود استراتژی واحد، تصمیم‌گیری‌های متناقض و بن‌بست‌های اجرایی شده است. واگذاری‌های اخیر از جمله فروش سهام سایپا، در چنین شرایطی نه‌تنها درمانی قطعی برای بحران‌ها نیست، بلکه در صورت نبود اصلاحات ساختاری، می‌تواند منجر به بازتولید ناکارآمدی در بستری جدید شود.

طبق آمار رسمی، زیان انباشته سه شرکت مادر خودروسازی در ابتدای سال ۱۴۰۳ به بیش از ۱۳۰ هزار میلیارد تومان رسیده بود. این رقم، بازتابی از انباشت مشکلات مدیریتی، مداخلات سیاسی، تحمیل طرح‌های غیراقتصادی و نبود رقابت در این صنعت است.

دخالت‌های دولتی در صنعت خودرو نیز از جمله عواملی است که بارها مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. از جمله نمونه‌های بارز، تحمیل راه‌اندازی سایت‌های تولید در مناطق مختلف بدون ارزیابی دقیق اقتصادی است که منجر به افزایش هزینه‌ها و کاهش بهره‌وری شده است. همچنین، صادرات خودرو به کشورهایی مانند ونزوئلا، عراق، سودان و بلاروس، با وجود کیفیت نه‌چندان رقابتی محصولات، به نوعی زیان‌دهی این صنعت را تشدید کرده است.

در چنین فضایی، خصوصی‌سازی سایپا می‌تواند یا به نقطه عطفی برای تحول در این صنعت تبدیل شود یا به مثابه تجربه‌ای پرهزینه و ناموفق باقی بماند. همه‌چیز به اهلیت خریدار، کیفیت مدیریت جدید، شفافیت فرآیند واگذاری و میزان کاهش مداخلات بیرونی بستگی دارد.

نکته حائز اهمیت دیگر، چرخه بسته مالکیت در صنعت خودروسازی کشور است. با وجود اجرای سیاست‌های خصوصی‌سازی، در عمل بسیاری از سهام‌ها در اختیار شرکت‌هایی قرار گرفته که خود وابسته به دولت یا نهادهای شبه‌دولتی هستند. این مسأله باعث شده خصوصی‌سازی واقعی محقق نشود و بنگاه‌ها همچنان تحت کنترل غیرمستقیم دولت باقی بمانند.

به همین دلیل، واگذاری اخیر سایپا آزمونی برای ارزیابی واقعی بودن فرآیند خصوصی‌سازی در ایران است. آیا خریدار جدید صرفاً واسطه‌ای برای تداوم کنترل دولت است؟ یا قرار است مدیریتی کاملاً مستقل، شفاف و بهره‌ور بر صنعت خودرو حاکم شود؟

در انتظار باز شدن پاکت‌های مزایده

بازار سرمایه، مصرف‌کنندگان و نهادهای نظارتی در انتظار باز شدن پاکت‌های مزایده و اعلام رسمی نام خریداران هستند. فارغ از گمانه‌زنی‌ها، آن‌چه اهمیت دارد، پایبندی به اصول شفافیت، رقابت سالم، رعایت اهلیت و جلوگیری از تکرار تجربه‌های پرهزینه گذشته است.

صنعت خودروی ایران بیش از هر زمان دیگری به پوست‌اندازی نیاز دارد؛ اما این تحول، نیازمند جسارت، برنامه‌ریزی و پرهیز از مصلحت‌اندیشی‌های موقت و پرریسک است.

آیا واگذاری سایپا می‌تواند این تحول را کلید بزند؟ پاسخ این پرسش، به زودی در نتایج مزایده و نحوه اداره سایپا توسط مالکان جدید روشن خواهد شد.