فهرست
فهرست
ناترازی شدید شبکه برق در نیمه نخست سال 1404 و احتمال قطع برق شبکه خانگی و صنایع و در این میان، استفاده گسترده استخراجکنندگان غیرمجاز رمزارز از برق یارانهای به دغدغهای جدید در ماههای پیش رو تبدیل شده است.
به گزارش شبکه اقتصاد، با گسترش فناوری زنجیره بلوک (Blockchain) و رمزارزها، استخراج ارزهای دیجیتال به صنعتی بزرگ و در حال رشد تبدیل شده است. این صنعت که مبتنی بر تجهیزات رایانهای قدرتمند با مصرف برق بالا است، در کشورهای مختلف بسته به شرایط زیرساختی انرژی، با چالشها و فرصتهای متفاوتی روبهروست.
بر اساس پروتکل بیتکوین، استخراج بهطور برنامهریزیشده و بر اساس الگوریتم “هاوینگ” (Halving) انجام میشود که هر چهار سال یکبار پاداش استخراج بلاکها نصف میشود. این فرآیند از ۵۰ بیتکوین برای هر بلاک آغاز شده و اکنون به حدود ۶.۲۵ بیتکوین کاهش یافته است. هزینه استخراج وابسته به سه عامل کلیدی «هزینه برق؛ راندمان و مدل دستگاه استخراج و قیمت رمزارز در بازار جهانی» است و با تغییر یکی از عوامل، ممکن است بازده استخراج بیت کوین به عنوان «طلای دیجیتال» یا مهمترین رمزارز دنیا تغییر کند.
وضعیت جهانی استخراج رمزارزها
بر اساس دادههای منتشرشده در پایگاه Precedence Research:اندازه بازار جهانی استخراج رمزارزها در سال ۲۰۲۴ برابر با ۲.۴۵ میلیارد دلار بوده و در سال ۲۰۲۵ به ۲.۷۷ میلیارد دلار خواهد رسید. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۴ این بازار با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) ۱۲.۹ درصد از ۸.۲۴ میلیارد دلار فراتر رود.
مصرف برق استخراج کنندگان غیر مجاز
استخراج رمزارزها در ایران از سال ۱۳۹۸ قانونی شده و دستگاههای ثبتشده، مجاز به فعالیت هستند. اما برآوردها نشان میدهد که حدود ۷۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در کشور فعال هستند که هیچگونه ثبت و شناسنامهای ندارند.
هر ماینر بهطور میانگین ۳.۵ تا ۴ کیلووات ساعت برق مصرف میکند و براین اساس مصرف برق ماینرهای غیرمجاز در مجموع ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ مگاوات برآورد میشود. این مقدار برق با ظرفیت تولید دو نیروگاه بزرگ مانند رجایی قزوین یا شازند اراک برابری میکند.
برآوردها نشان میدهد که مصرف سالانه برق ماینرهای غیرمجاز حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیارد کیلوواتساعت است. گفته میشود که این میزان از ناترازی تحمیلی به شبکه برق کشور که هزینه آن با یارانههای دولتی پرداخت میشود، معادل کل برق مصرفی صنعت سیمان کشور است!
تأثیر استخراج غیرقانونی رمزارزها بر ناترازی برق
به گزارش شبکه اقتصاد، در تابستان 1404 که شبکه برق کشور با کسری ۱۵ تا ۲۰ هزار مگاواتی روبهروست، مصرف ۲۴ ساعته ماینرها فشار زیادی به شبکه وارد میکند. این در حالی است که خاموشی خانگی و صنعتی به دلیل همین کمبود برق رخ میدهد. ماینرها در تمام طول شبانهروز و در ساعات پیک (۱۱ تا ۱۸) فعالیت دارند که به طور مستقیم در بحران تابستان مؤثرند.
هر دستگاه ماینر در هر ساعت، مصرفی معادل یک لیتر گازوییل دارد. یک مزرعه کوچک با ۱۵ دستگاه ماینر روزانه معادل ۳۶۰ لیتر گازوییل قاچاق، انرژی مصرف میکند.
استخراج غیرمجاز رمزارز اکنون به طور عملی به شکل نوینی از قاچاق انرژی و تهدید شبکه برق تبدیل شده است. در این میان، ماینرهای دستدوم و قاچاق بهسادگی در شبکههای اجتماعی معامله میشوند که نشان دهنده عدم نظارت جدی بر فعالیت استخراج کنندگان غیر مجاز است.
چهار راهکار پیشنهادی برای مبارزه با استخراج غیرمجاز رمزارزها
برای مقابله با استخراج غیرمجاز رمزارزها و جلوگیری از تضعیف شبکه برق توسط آنها، نخستین راهکار بهرهگیری از نیروگاههای تجدیدپذیر است.
بهرهگیری از نیروگاههای تجدیدپذیر (بادی و خورشیدی) برای نصب ماینرهای مجاز میتواند فرصتی اقتصادی باشد. این نیروگاهها در صورت داشتن برق مازاد میتوانند استخراج انجام دهند بدون آنکه فشار به شبکه سراسری برق وارد شود.
محدودسازی فعالیت ماینرها در ساعات اوج مصرف (پیک) بهویژه در تابستان، راهکاری فوری برای کاهش ناترازی برق است. این راهکار در کنار واردات برق از کشورهای همسایه در زمان پیک مصرف میتواند از میزان فشار بر شبکه سراسری بکاهد. پیشنهاد مشخص در این رابطه آن است که دستکم در ساعات پیک تابستان، استخراج رمزارزها برای کاهش فشار به شبکه سراسری برق و جلوگیری از خاموشیهای گسترده متوقف شود.
سومین راهکار هم ایجاد سامانه نظارت و ثبت آنلاین دستگاههای ماینر برای ردیابی، مدیریت و نظارت بر مصرف برق آنهاست. این موضوع هم از طریق سامانههای نظارتی و هم تعیین پاداش برای سوتزنی قابل تحقق است.
افزایش جرایم و برخورد قاطع با استخراج غیرمجاز که به معنی مصرف غیرقانونی برق و قاچاق انرژی است، دیگر راهکاری است که میتوان به دولت و وزارت نیرو برای کاهش ناترازی انرژی پیشنهاد داد.
اگرچه صنعت استخراج رمزارز در جهان با رشد فزایندهای مواجه است، اما در کشورهایی که با کمبود برق مواجهاند، باید مقررات سختگیرانه و هوشمندانه بر این صنعت اعمال شود. در ایران، با توجه به بحران ناترازی برق بهویژه در تابستان، لازم است استخراج رمزارزها ساماندهی شود.