هشدار اقتصاددانان و کارشناسان به چالشها و پیامدهای استیضاح وزیر اقتصاد
این روزها موضوع استیضاح عبدالناصر همتی، وزیر امور اقتصادی و دارایی، به یکی از جنجالیترین مباحث در فضای سیاسی و اقتصادی کشور تبدیل شده است. در حالی که برخی نمایندگان مجلس بر ضرورت این اقدام تأکید دارند، بسیاری از کارشناسان اقتصادی نسبت به پیامدهای آن هشدار داده و معتقدند که این استیضاح نهتنها مشکلی را حل نمیکند، بلکه وضعیت اقتصادی کشور را وخیمتر خواهد کرد.
به گزارش شبکه اقتصاد، منتقدان این استیضاح معتقدند که در شرایط فعلی، کشور درگیر یک جنگ اقتصادی تمامعیار است و تغییر ناگهانی در رأس وزارت اقتصاد میتواند به تلاطم بیشتر در بازار ارز، کالا و خدمات منجر شود. به گفته بهمن آرمان، اقتصاددان برجسته، پشت پرده این استیضاح، رانتخواران و سودجویان ارزی قرار دارند که از سیاستهای اخیر وزیر اقتصاد، بهویژه جهتگیری او به سمت ارز تکنرخی، متضرر شدهاند.
همچنین برخی کارشناسان تأکید دارند که هیچ وزیر اقتصادی قادر نیست در مدت کوتاه شش ماه، مشکلات عمیق و ساختاری اقتصاد را حل کند. آنها بر این باورند که بهجای استیضاح افراد، باید سیاستهای کلان اقتصادی اصلاح شود. در همین راستا، برخی اقتصاددانان این سؤال را مطرح میکنند که آیا تغییر افراد، راهحلی برای مشکلات اقتصادی است یا اینکه باید به دنبال تغییر سیاستها و راهکارهای عملی بود؟
در مجموع، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که استیضاح وزیر اقتصاد در شرایط فعلی، بیش از آنکه یک تصمیم اقتصادی باشد، اقدامی سیاسی است که میتواند به بیثباتی بیشتر در بازارها دامن بزند و حل مشکلات اقتصادی را دشوارتر کند.
در ادامه نگاهی به نظرات و دیدگاه های کارشناسان اقتصادی می اندازیم:
*موضوع استیضاح وزیر اقتصاد کاملا سیاسی است
مهدی پازوکی اقتصاددان با بیان اینکه فشارهای سیاسی علت اصلی طرح استیضاح وزیر امور اقتصادی و دارایی است، گفت: همتی جلوی ریخت و پاش ها را گرفته است.
وی درباره طرح تقاضای استیضاح عبدالناصر همتی وزیر امور اقتصادی و دارایی از سوی برخی از نمایندگان مجلس اظهار داشت: اگر موضوع این استیضاح، تغییرات نرخ ارز است که باید گفت مسئولیت آن با بانک مرکزی است؛ رئیس بانک مرکزی مستقل انتخاب می شود و حکم مستقیم از رئیس جمهوری دارد.
پازوکی با بیان اینکه به نظر می رسد طرح استیضاح برای وزیری که تنها ۶ ماه است که کار خود را شروع کرده بیشتر جنبه سیاسی دارد، ادامه داد: در دولت قبل بسیاری از افراد در وزارت اقتصاد به عنوان مشاوری که هیچ کاری انجام نمی دادند، حضور داشته و پول های هنگفتی نیز دریافت می کردند ولی آقای همتی جلوی این ریخت و پاش ها را گرفته است.
این اقتصاددان افزود: همین افراد همچنان در برخی دستگاهها به خصوص در میان نمایندگانی که تنها ۴ درصد از رای مردم را همراه خود دارند، دارای نفوذ هستند و وزیر اقتصاد را از این طریق تحت فشار قرار می دهند، بنابراین موضوع استیضاح همتی کاملا سیاسی است.
* استیضاح وسط جنگ اقتصادی اشتباه است
وحید شقاقی اقتصاد دان گفت: «در چنین شرایط پیچیده و سخت اقتصادی، چرا میخواهیم وضعیت را برای مردم سختتر کنیم؟ هرچه فکر میکنم، هیچ دلیل روشنی برای کنار زدن یکی از مهمترین وزرای کابینه دولت چهاردهم ندیدم به جز بازیهای سیاسی و نگرشهای عجیب و غریب. آن هم در وضعیتی که آقای همتی، اندک سهمی هم در مسائل ارزی و تورم ندارد.
این استاد دانشگاه افزود: نزدیک به ۲ ماه است که آقای همتی بابت استیضاح به مجلس میرود و میاید و قرار است ۱۲ اسفندماه نیز موضوع استیضاح مطرح شود. اما چرا این استیضاح انجام میشود؟ عمده شکایات از آقای همتی به خاطر مسائل ارزی است. من در هفتههای اخیر، چند نفر از نمایندگان مجلس را دیدهام و از آنها پرسیدهام مگر خود شما برنامه هفتم را مصوب نکردهاید؟ ماده ۱۱ را فراموش کردهاید؟ در ماده ۱۱ مسئولیت ارز به بانک مرکزی اعطا شده است. رئیس کل بانک مرکزی هم که تغییر نکرده است و بیش از ۳ سال است که آقای فرزین در این سمت قرار دارند. مسئولیت قانونی ارز نیز به ایشان داده شده است.
این کارشناس اقتصادی خاطر نشان کرد: پس چرا برای پیگیری مسائل ارزی از رئیس کل بانک مرکزی بازخواست نمیشود و اصلا این موضوع چه ارتباطی به وزیر اقتصاد دارد؟
وی اضافه کرد: وزیر که اصلا نه ابزاری در این زمینه دارد و نه اختیاراتی. پاسخی که میدهند این است که ایشان عدد ۷۳ هزار تومان را (برای نرخ حقیقی ارز) در جلسه غیرعلنی مجلس اعلام کرده است. پاسخ من این است که اصلا چرا جلسه غیرعلنی با بی اخلاقی پخش شده است؟ همتی به دعوت مجلس به جلسهای غیرعلنی دعوت شده تا پاسخگو شود، ایشان به واسطه مسئولیت خود در ارتباط به وزارت اقتصاد و در شرایطی که اصلا مسئول وضعیت ارز نیست، توضیحاتی را ارائه کرده و نگرش طیفی از اقتصاددانان را مطرح کرده که چرا باید رانت نیما حذف شود و دلار در چه شرایطی است. اما متاسفانه نمایندگان اقدام به پخش این جلسه غیرعلنی کردهاند و با پخش این جلسه غیرعلنی، التهابهایی جدی را به جامعه وارد کردهاند و حالا هم ساز استیضاح را کوک کردهاند.
شقاقی افزود: «این رفتارها واقعا تعجب برانگیز است. اصلا بعد از استیضاح آقای همتی چه اتفاقی رخ میدهد؟ حداقل ۲ الی ۳ ماه، وزارتخانه به این مهمی، وسط جنگ اقتصادی، بدون سرپرست باقی خواهد ماند. بعد از آن هم مدتی زمان لازم است تا وزیر جدید منتصب شود. حقیقت این است که در این شرایط پیچیده و سخت اقتصادی، هرکسی حاضر نمیشود مسئولیت وزارت اقتصادی را بپذیرد که همه در حال دشنام گفتن به این وزارتخانه هستند.
* پشت پرده استیضاح، رانتخواران و سودجویان ارزی هستند
“بهمن آرمان” اقتصاد دان با انتقاد از استیضاح وزیر اقتصاد، آن را تلاشی برای ضربه زدن به سیاستهای اقتصادی دولت دانست و تأکید کرد که این اقدام به نفع کشور نیست.
وی افزود: دعوای اصلی درباره استیضاح آقای همتی در واقع دعوای بین رانتخواران، قاچاقچیان و افرادی است که از این وضعیت سود میبرند، در برابر کسانی که به دنبال اصلاح این روند هستند.
آرمان با بیان اینکه این استیضاح در اصل، استیضاح دولت پزشکیان است، تصریح کرد: دکتر پزشکیان از همان ابتدا برنامههای اقتصادی خود را بهروشنی اعلام کرد؛ او بر اجرای سیاست تعدیل اقتصادی تأکید داشت و خواستار منطقی شدن قیمت فرآوردههای نفتی، برق و گاز طبیعی شد.
وی ادامه داد: اما اکنون، گروههایی که منافعشان در یکسانسازی نرخ ارز نیست، دولت را تحت فشار قرار دادهاند و با استیضاح همتی، قصد دارند به اصل سیاستهای اقتصادی دولت ضربه بزنند./ جماران
*هیچ وزیر اقتصادی نمیتواند در ۶ ماه اقتصاد خراب را ساماندهی کند
فرشاد پرویزیان، نایبرئیس انجمن اقتصاد ایران گفت: هیچ وزیر اقتصادی نمیتواند اقتصادی که سالها معیوب است را در ۶ ماه ساماندهی کند.
وی در مورد تصمیمگیریهای وزیر اقتصاد افزود: آقای همتی ممکن است در برخی تصمیمگیریها اشتباه کرده باشد، مثلاً در مورد نرخ ارز و حذف سامانه نیما. اما اینها تنها ۷ تا ۸ درصد کل داستان نرخ ارز را تشکیل میدهند و بیشتر از این نیست.
نایبرئیس انجمن اقتصاد ایران با اشاره به ریشههای مشکلات اقتصادی گفت: وضعیت فعلی اقتصاد کشور را باید در گذشته جستجو کرد و به نظر نمیرسد که بتوان در مدت شش ماه معجزه کرد.
پرویزیان در ادامه با اشاره به جنبه سیاسی استیضاح گفت: «به نظر من، این استیضاح یک مانور کاملاً سیاسی است.»
* به جای استیضاح مشکلات را حل کنید
بهرام شکوری رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و کشاورزي ایران گفت: جهت گیری وزیر اقتصاد به سمت ارز تک نرخی مناسب بود ارز تک نرخی فساد و رانت را از بین می برد.
وی استیضاح وزیر اقتصاد را مورد انتقاد قرار داده و اظهار داشت: هر تصمیمی در خصوص سیاست های ارزی گرفته می شود از سوی بانک مرکزی و زیر نظر کارشناسان اقتصادی و قوای سه گانه کشور است اینگونه نیست.
رئیس کمیسیون صنعت و معدن اتاق بازرگاني با بیان اینکه به جای استیضاح مشکلات را حل کنید، افزود: با آمدن ترامپ شاهد تشدید تحریم ها و فشارها علیه ایران هستیم که این امر بر روی درامدهای دولت و نوسان نرخ ارز تاثیر می گذارد.
*استیضاح وزیر اقتصاد، راهحل مشکلات اقتصادی نیست
اکبر حامدی کارشناس اقتصادی معتقد است که استیضاح وزیر اقتصاد در شرایط فعلی نه تنها راه حلی برای مشکلات اقتصادی کشور نیست، بلکه میتواند به بیثباتی بیشتر در بازارها هم منجر شود.
وی اظهار کرد: استیضاح وزیر اقتصاد، راهحل مناسبی برای مشکلات اقتصادی کشور نیست؛ چراکه مشکلات فعلی ریشهدارتر از آن هستند که با تغییر یک فرد حل و فصل شوند. استیضاح و تغییر در دولت در شرایط فعلی باعث ایجاد تنش میشود و پیام آن، ایجاد یأس و ناامیدی در جامعه خواهد بود.
حامدی با اشاره به شرایط اقتصادی کشور افزود: کشور درگیر جنگ اقتصادی و تحریمهاست و بخشی از مشکلات اقتصادی، از جمله نوسانات نرخ ارز و طلا، تحت تأثیر این مسئله قرار دارد. افزایش نرخ ارز پدیده جدیدی نیست و سالهاست که اقتصاد کشور با چنین چالشی مواجه است. ضمن اینکه، کنترل نرخ ارز و سیاستهای پولی و ارزی بر عهده بانک مرکزی است. حل مشکلات اقتصادی کشور نیازمند تقویت بخش خصوصی، بهبود مدیریت ارزی و استقلال بانک مرکزی است، بنابراین تغییر یک وزیر بهتنهایی نمیتواند وضعیت اقتصادی را دگرگون کند.
*استیضاح وزیر اقتصاد و حتی زمزمه آن نیز به تلاطم بازار ارز، کالا و خدمات دامن میزند
مرتضی نعمتی اقتصاددان با اشاره به اینکه استیضاح وزیر اقتصاد و حتی زمزمهی آن به تلاطم بازار ارز، کالا و خدمات دامن میزند، گفت: این موضوع باعث شده مردم تصور کنند مسئولان باهم اتحاد و همدلی ندارند. بنابراین نتیجه این میشود که برای خرید ارز و طلا هجوم میآورند و جو بازارها بهویژه بازار سرمایه دچار آشفتگی و تلاطم میشود.
وی اظهار کرد: در شرایط تحریمی هر شخص دیگری هم به عنوان وزیر اقتصاد انتخاب شود، هیچ کمکی به شرایط اقتصادی کشور نخواهد کرد.
نعمتی ادامه داد: دولت جدید آمریکا، تمام تلاش خود را به کار بسته تا صادرات ایران را به صفر برساند و در این راستا نیز در حال تلاش است تا تمام مبادی ورودی کشور را ببندد.
این فعال بازار بورس ادامه داد: همتی به عنوان جراح اقتصادی دولت، یکسری اقدامات و جراحیهای بنیادی انجام داده است که اثرات آنها در سالهای آینده مشخص میشود اما عدهای دائماً در حال جوسازی هستند و اجازه نمیدهند مسئولین امر برنامههای میانمدت و بلندمدت خود را پیادهسازی کنند.
*استیضاح وزیر اقتصاد شرایط اقتصادی را وخیمتر میکند
محمد بهشتی عضو هیئت علمی گروه اقتصاد دانشگاه تبریز با بیان اینکه اصلاح اقتصادی متکی بر فرد خاصی نیست، گفت: ساختار اقتصادی کشور باید از اساس اصلاح شود ولی اگر مجلس شورای اسلامی وزیر اقتصاد را استیضاح کند، شرایط اقتصادی وخیمتر میشود.
وی با انتقاد از گروهی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی که تصمیم به استیضاح وزیر اقتصاد گرفتهاند، گفت: آقای همتی فردی متخصص و کاربلد است.
بهشتی تصریح کرد: با استیضاح همتی، ممکن است فردی کمتجربه و ناکارآمد، مدتی در کسوت وزارت اقتصاد باشد که در این شرایط وخیم اقتصادی، اصلا به صلاح کشور نیست.
*آیا تغییر افراد راهحل اقتصاد است؟
روزبه بالونژاد نوری، اقتصاددان و عضو هیأت علمی دانشگاه تأکید کرد: استیضاح وزیر اقتصاد یا حتی برکناری رئیس بانک مرکزی، هیچکدام تأثیری در بهبود وضعیت ارزی ندارد و مشکل اصلی کمبود منابع است، نه تغییر افراد.
وی معتقد است که استیضاح وزیر اقتصاد بیشتر جنبه سیاسی دارد و انتظار مدیریت نوسانات بازار ارز از وزیر اقتصاد، آن هم فقط در کمتر از ۶ ماه، غیرمنطقی به نظر میرسد.
بالونژاد نوری با اشاره به سابقه چند دههای نوسانات بازار ارز در کشور، و اینکه این مساله فقط مربوط به دوره وزارت آقای همتی نیست، گفت: وزیر اقتصاد اساساً نقش تأثیرگذاری در این زمینه ندارد و این نوسانات را کشور ما سالهاست که تجربه میکند.
وی افزود: در طول این چند دهه، به یاد نمیآورم که در هیچ دورهای نوسانات بازار ارز را به وزارت اقتصاد منتسب کرده باشند. این موضوع نشان میدهد که انتظار مدیریت کامل بازار ارز از وزیر اقتصاد، آن هم در کمتر از ۶ ماه، انتظاری غیرواقعبینانه است.
*استیضاح وزیر اقتصاد منصفانه و عقلایی نیست/ بازار تعیین کننده نرخ ارز است
موسی احمدزاده نائب رییس کمیسیون اقتصاد اتاق بازرگاني، صنايع، معادن و کشاورزي ایران گفت: استیضاح وزیر اقتصاد منصفانه و عقلایی نیست اکنون درگیر طوفان های سیاسی منطقه و شرایط بین المللی هستیم برای عبور از این وضعیت نیاز به همگرایی است.
وی با اشاره به اینکه استیضاح وزیر اقتصاد در شرایط کنونی به صلاح نیست اظهار داشت: دولتمردان و نمایندگان مردم در مجلس باید نسبت به استیضاح وزیر بازنگری کنند هر کسی جای همتی بود نیز درگیر این شرایط می شد.
نائب رییس کمیسیون اقتصاد اتاق بازرگاني ابراز کرد: از چهار دولت گذشته مشکلات اقتصادی بر روی هم هموار شده و امروز بروز کرده است که ریشه آن به گذشته بر می گردد و تقصیر شخص خاصی نیست.
وی تاکید کرد: عبدالناصر همتی وزیر اقتصاد بر ارز تک نرخی تاکید دارد ما کارشناسان نیز معتقد هستیم ارز باید تک نرخی شود تا عرضه و تقاضا تعیین کننده وضعیت نرخ ارز باشد و دولت نقش هدایت و نظارت را در بازار بر عهده بگیرد.
*برای حل مشکل اقتصاد به جای استیضاح فرد باید سیاستها تغییر کند
محمدرضا رنجبر فلاح کارشناس اقتصادی گفت: استیضاح وزیر اقتصاد نمی تواند مشکل اقتصاد ایران را حل کند بلکه باید برای این منظور سیاست ها تغییر کند.
وی با اشاره به موضوع استیضاح وزیر اقتصاد گفت: نرخ ارز دستوری نیست و متصدی خاصی ندارد، بلکه برآیند مجموعهای از عوامل اقتصادی و سیاسی است.
وی افزود: «اقتصاد مانند مجموعهای از ظروف مرتبط به هم است که هر تصمیم یا شوک در یک بخش، آثار خود را در بخشهای دیگر نشان میدهد. بنابراین به جای جستوجوی مقصر یا یک فرد یا نهاد به عنوان متصدی نرخ ارز، باید به دنبال اصلاح سیاستها بود. باید بررسی کرد که کدام تصمیمات غلط یا درست گرفته شده و چه تأثیری بر اقتصاد گذاشته است.»
این اقتصاددان با اشاره به نقش عوامل سیاسی و روانی در اقتصاد، تاکید کرد: «بخش عمدهای از متغیرهای کلان اقتصادی ما تحت تأثیر عوامل سیاسی و شوکهای روانی است. علاوه بر این، سیاستهای غلط اقتصادی و نابخردی در سیاستگذاری نیز به تشدید مشکلات دامن میزند.»
*آیا با استیضاح وزیر اقتصاد وضعیت اقتصاد ایران بهبود پیدا میکند؟
مهدی منصوری کارشناس اقتصادی گفت: در صورتی که مسئله بیماری اقتصاد ایران مربوط به یک وزارت خانه نیست آیا با استیضاح وزیر اقتصاد این شرایط بهبود پیدا می کند؟
وی با اشاره به موضوع استیضاح وزیر اقتصاد گفت: سیاستهای ارزی موجب شده است که قیمت دلار در داخل کشور افزایش یابد و این سیاستها مستقیماً به وزیر اقتصاد نیز مربوط نمیشود.
این کارشناس اقتصادی گفت در پاسخ به اظهارات اخیر رئیسجمهور مبنی بر اینکه استیضاح وزیر اقتصاد در شرایط کنونی میتواند به بیثباتی بازار دامن بزند، گفت: من اعتقاد ندارم که این موضوع به آن اندازه جدی باشد. اما مسئله اصلی این است که آیا استیضاح وزیر میتواند مسیر اشتباهی را که در حوزه ارزی طی شده است را اصلاح کند یا خیر؟
بی دکانی خاطرنشان کرد: برای بهبود وضعیت اقتصاد کشور باید تمام وزارت خانههای اقتصادی دست به کار شوند و بار را به دوش بکشند و نقش بانک مرکزی نیز در این شرایط باید دیده شود.
*استیضاح وزیر اقتصاد، راهحل مشکلات اقتصادی نیست
محمدرضا اکبری کارشناس اقتصادی گفت: با تغییر وزیر اقتصاد نباید انتظار داشت که همه مشکلات اقتصادی کشور برطرف و نرخ ارز کنترل شود.
وی گفت: استیضاح وزیر اقتصاد، راهحلی برای مشکلات اقتصادی کشور نیست. مشکلات اقتصادی ریشهدارتر از آن هستند که با تغییر یک فرد حل شوند.
اکبری جور با اشاره به تفکیک نکردن مسائل سیاسی و اقتصادی در کشور، گفت: در سطوح بالا، سیاستمداران باید به بحثهای سیاسی بپردازند، اما در حوزه اقتصاد، راهکارها مشخص و تجربهشده هستند. مشکلات اقتصادی خود را به شکل فشارهای معیشتی نشان میدهند و تغییر یک وزیر نمیتواند این مشکلات را برطرف کند.
اکبری جور درباره افزایش نرخ ارز و نقش بانک مرکزی توضیح داد: افزایش نرخ ارز پدیدهای جدید نیست و سالهاست که دولتها برای جبران کمبود منابع، نرخ ارز را افزایش میدهند. مشکل اصلی این است که بانک مرکزی استقلال لازم را ندارد و نمیتواند منابع کافی را برای کنترل نرخ ارز تأمین کند.