چهار تعهد برای تقویت تابآوری کسبوکارها
معاون وزیر ارتباطات با تأکید بر اینکه تصمیم کسبوکارها در شرایط جنگی نباید صرفاً در دوگانه «ماندن یا رفتن» خلاصه شود، گفت: ماندن در مسئولیت، به معنای حفظ انسان، اعتماد و قابلیت خلق ارزش است و برای تحقق آن باید امکان تصمیمگیری، انتخاب و تداوم فعالیت را برای کسبوکارها فراهم کرد.
تهران (شبکه اقتصاد) – احسان چیتساز، معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، در پنل «ماندن یا رفتن؛ تصمیمهایی که جنگ برای کسبوکارها رقم زد» که در استیج نمایشگاه اینوتکس ۲۰۲۶ برگزار شد، با اشاره به آثار جنگ بر کسبوکارها، اظهار کرد: جنگ همیشه نخستین ضربه خود را به خانه و کارخانه وارد نمیکند، بلکه گاهی پیش از آن، سیستم عصبی سازمان، اعتماد کارکنان، جریان اطلاعات و توان تصمیمگیری مدیران را تحت تأثیر قرار میدهد.
وی افزود: در چنین شرایطی، دو گزینه ظاهراً پیش روی کسبوکارها قرار دارد؛ ماندن یا رفتن، اما پرسش حرفهایتر این است که در شرایط بحران چه چیزی باید از خطر دور شود و چه چیزی باید حفظ شود تا امکان تصمیمگیری برای آینده باقی بماند.
ماندن و رفتن، تصمیمهایی بدون قضاوت
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات با تأکید بر ضرورت پرهیز از قضاوت درباره انتخاب افراد و کسبوکارها در شرایط بحرانی، گفت: برخی افراد برای حفظ جان و خانواده خود از محیط خطر دور شدند، برخی به دلیل احساس مسئولیت ماندند و برخی نیز اساساً امکان رفتن نداشتند و هیچیک از این انتخابها نباید بهسادگی مورد قضاوت قرار گیرد.
چیتساز ادامه داد: ماندن زمانی فضیلت است که حق انتخاب وجود داشته باشد و رفتن برای حفظ جان یا تداوم یک کسبوکار نیز میتواند تصمیمی کاملاً مسئولانه باشد.
وی با اشاره به نظریه «خروج، صدا و وفاداری» آلبرت هیرشمن، توضیح داد: در مواجهه با نااطمینانیهای محیطی، دو واکنش اصلی خروج از وضعیت موجود یا تلاش برای اصلاح آن از درون است و وفاداری زمانی میتواند مفید باشد که به «صدا» و امکان اثرگذاری فرصت داده شود.
تمرکز تصمیمگیری نباید به فرسایش سازمان منجر شود
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به آثار روانشناختی و مدیریتی بحران بر سازمانها، تصریح کرد: در شرایط تهدید شدید، میدان توجه کوچکتر، جریان اطلاعات محدودتر و قدرت تصمیمگیری متمرکزتر میشود و مدیران ممکن است به پاسخهایی پناه ببرند که پیشتر برای آنها آشنا بوده است، حتی اگر محیط کاملاً تغییر کرده باشد.
وی افزود: تمرکز فرماندهی در ساعات نخست بحران ممکن است ضروری باشد، اما اگر برای ماهها ادامه پیدا کند، سازمان را از اطلاعات، ابتکار و صدای مخالف محروم میکند؛ بنابراین تصمیمی که برای عبور از بحران گرفته میشود نباید بدون بازبینی به تصمیمی بلندمدت تبدیل شود.
چیتساز همچنین با اشاره به مفهوم «اختیار واقعی» گفت: در شرایطی که سطح عدماطمینان بالاست و تصمیمها برگشتناپذیرند، حفظ امکان انتخاب خود دارای ارزش اقتصادی است.
به گفته وی، تعلیق یک سرمایهگذاری بزرگ، انتقال موقت بخشی از عملیات، ورود آزمایشی به یک بازار جدید یا نگهداری نسخه پشتیبان از دادهها، به معنای انفعال نیست، بلکه خریدن فرصت برای اتخاذ تصمیم بهتر است.
تابآوری، محصول شبکه است
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات با اشاره به تجربه کسبوکارها در دوره بحران، اظهار کرد: کسبوکارها الزاماً میان رفتن و ماندن یکی را انتخاب نکردند، بلکه اجزای مختلف سازمان خود را دوباره چیدند. وی تأکید کرد: «قهرمانبازی» مدل کسبوکار نیست و تابآوری محصول شبکه است.
چیتساز با اشاره به پژوهش بانک جهانی درباره بنگاهها در ۸۹ کشور، افزود: جنگ معمولاً موجب کاهش فروش و تولید بنگاهها میشود و بنگاههای باقیمانده برای کنترل هزینهها، از خرید مواد اولیه و هزینه نیروی انسانی میکاهند و در برخی موارد حتی نیروی ماهر خود را از دست میدهند.
وی ادامه داد: ممکن است سود بنگاههای باقیمانده در صورتهای مالی کاهش چشمگیری نداشته باشد، اما ظرفیت تولید، مهارت و آینده آنها کوچک شده باشد؛ بنابراین ترازنامهای که با حذف توانمندی متعادل شده، لزوماً نشانه سلامت کسبوکار نیست.
ماندن در مسئولیت، نه ماندن در یک نقطه
معاون وزیر ارتباطات با بیان اینکه تعریف ماندن باید از «حضور فیزیکی در یک نقطه» فراتر رود، گفت: ماندن، ماندن در یک نقطه مشخص نیست، بلکه ماندن در مسئولیت است و به معنای حفظ سه سرمایه اصلی شامل انسان، اعتماد و قابلیت خلق ارزش است.
وی افزود: ممکن است برای حفظ این سه سرمایه، کارکنان را از منطقه خطر دور کنیم، دادهها را در چند نقطه نگهداری کنیم، بخشی از عملیات را منتقل کنیم، بازار تازهای در خارج از منطقه ایجاد کنیم یا یک سرمایهگذاری بزرگ را بهطور موقت متوقف کنیم؛ هیچیک از این اقدامات الزاماً به معنای ترک کسبوکار نیست.
چیتساز تصریح کرد: گاهی برای اینکه کسبوکار بماند، باید بخشی از آن را جابهجا کرد و «ماندن یعنی ریشه داشتن، نه زنجیر شدن».
چهار تعهد برای تقویت تابآوری کسبوکارها
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات در ادامه، چهار تعهد را برای ایجاد شرایط مناسبتر برای تداوم فعالیت کسبوکارها در شرایط بحرانی ضروری دانست.
وی نخستین تعهد را «جان پیش از جریان» عنوان کرد و گفت: هیچ برنامه تداوم کسبوکاری که کارکنان را برای حضور در محل کار به خطر بیندازد، واقعاً برنامه تداوم نیست.
چیتساز افزود: تعریف مسیر تماس امن، تعیین جانشین مدیر، مشخصکردن تکلیف حقوق و مرخصی و حمایت از خانواده کارکنان، هزینه اضافی نیست، بلکه زیرساخت اعتماد است.
وی مرحلهایکردن تصمیمها را دومین تعهد دانست و توضیح داد: در ۷۲ ساعت نخست باید جان، نقدینگی، داده و ارتباط حفظ شود؛ در ۳۰ روز، عملیات و مسیرهای جایگزین تثبیت شود و در ۹۰ روز، بازار، تیم، فناوری و جغرافیای فعالیت بازطراحی شود.
به گفته چیتساز، هر تصمیم اضطراری باید دارای تاریخ بازبینی و تاریخ انقضا باشد تا راهکارهای موقت به تصمیمهای دائمی و فرسایشی تبدیل نشوند.
وی سومین تعهد را پایاندادن به «توهم تابآوری انفرادی» عنوان کرد و گفت: هیچ بنگاهی بهتنهایی نمیتواند برق، اینترنت، پرداخت، حملونقل و امنیت زنجیره تأمین خود را تضمین کند.
معاون وزیر ارتباطات افزود: تشکلهای کسبوکار باید فهرست تأمینکنندگان جایگزین، ظرفیتهای قابل اشتراک، کانال ارتباط اضطراری و حافظه مستند رخدادها را ایجاد کنند تا تابآوری از سطح بنگاه به سطح شبکه ارتقا پیدا کند.
کاهش ریسک ماندن، مسئولیت سیاستگذار است
چیتساز چهارمین تعهد را پذیرش این واقعیت دانست که ماندن یک قرارداد دوسویه است و گفت: نمیتوان از کارآفرین خواست بماند، اما همه هزینههای نااطمینانی، قطعی و تغییرات ناگهانی را از او انتظار داشت.
وی تأکید کرد: اگر سیاستگذار ماندن کسبوکار را میخواهد، باید ریسک ماندن را کاهش دهد و برای این منظور به صلح و تنشزدایی، اینترنت و انرژی قابل اتکا، پرداخت پایدار، اطلاعات معتبر، مقررات قابل پیشبینی، اعتبار اضطراری و سازوکار منصفانه جبران خسارت نیاز است.
معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات افزود: با توصیه اخلاقی نمیتوان سرمایه و استعداد را نگه داشت، بلکه باید امکان ماندن را ایجاد کرد.
پیشنهاد تهیه برنامه یکصفحهای تداوم کسبوکار
وی در ادامه پیشنهاد کرد هر یک از کسبوکارها در کوتاهترین زمان، یک برنامه یکصفحهای تداوم فعالیت تهیه کنند و در آن افراد حیاتی سازمان، جانشین تصمیمگیر، میزان نقدینگی قابل دسترس، محل نگهداری دادهها و مسیرهای جایگزین در صورت قطع همزمان برق، اینترنت و پرداخت مشخص شود.
چیتساز بر ضرورت برگزاری مانور واقعی برای آزمودن این برنامهها نیز تأکید کرد و گفت: پس از اجرای مانور باید دستکم یک نقطه شکست از زنجیره فعالیت حذف شود و نتیجه اقدامات با چهار شاخص شامل زمان بازیابی خدمت، استمرار پرداخت حقوق، دسترسی به داده و توان پاسخگویی به مشتری سنجیده شود.
معاون وزیر ارتباطات در جمعبندی سخنان خود با بازگشت به مثال مدیری که در ابتدای سخنانش مطرح کرده بود، گفت: ممکن است یک مدیر در شرایط بحرانی نتواند درباره پنج سال آینده تصمیم بگیرد، اما میتواند تصمیم بگیرد که هیچکس برای آمدن به محل کار جان خود را به خطر نیندازد، در چند روز آینده نقدینگی، داده و ارتباط حفظ شود و ۳۰ روز بعد، تصمیمها با استفاده از اطلاعات تازه مورد بازبینی قرار گیرد.
وی تصریح کرد: چنین مدیری جنگ را متوقف نکرده است، اما چیزی را که جنگ قصد داشت از او بگیرد، پس گرفته است؛ «توان تصمیمگرفتن».
چیتساز در پایان تأکید کرد: پاسخ به پرسش «ماندن یا رفتن» این نیست که همه باید بمانند، بلکه باید شرایطی ایجاد شود که ماندن برای کسانی که آن را انتخاب میکنند، عقلانی، ایمن و باکرامت باشد و اگر فردی یا بخشی از یک شرکت نیز از محیط خارج شد، پل ارتباط آن با دانش، بازار، سرمایه و آینده ایران از بین نرود.
وی خاطرنشان کرد: هدف از ماندن صرفاً تحمل بیشتر نیست، بلکه باید امکان زندگی، کار و انتخاب بیشتر شود؛ ماندن یعنی ریشه داشتن، نه زنجیر شدن و ساختن یعنی تبدیل اضطراب به اختیار.