هرگونه قطعی اینترنت «زماندار» خواهد بود/استفاده از فیلترشکنها به چالش حکمرانی تبدیل شد
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با اشاره به تجربه سالهای اخیر در حوزه محدودیتهای اینترنتی گفت: در سالهای گذشته استفاده از فیلترشکنها یک موضوع ضد ارزشی بود، در حالی که اکنون به یک چالش حکمرانی تبدیل شده است.
تهران (شبکه اقتصاد) – سید ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، در نشست خبری که امروز برگزار شد، با اشاره به موضوع پایداری ارتباطات اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که پس از جنگ رمضان در دستور کار قرار گرفت، پایداری ارتباطات بود. پایداری ارتباطات در شرایط جنگی اولویت پیدا میکند. طراحی زیرساختهای ارتباطی متناسب با تراکم جمعیت انجام میشود، اما از ۹ اسفند سال گذشته با جابهجایی تراکم جمعیت مواجه بودیم و همه تلاش ما این بود که ارتباط مردم حفظ شود.
وی افزود: در جنگ رمضان بخش خصوصی خدمات خود را رایگان ارائه کرد، در شرایطی که درآمد آنها تحلیل رفته بود که این موضوع نشاندهنده بزرگ بودن و شریف بودن آنهاست.
هاشمی ادامه داد: در موضوع قطعی ارتباط در جزایر شاهد بودیم که سه بار ارتباطات قطع شد، اما با تدابیر انجام شده ارتباط حفظ شد. در حوزه پست نیز بیش از ۱۵ میلیون مرسوله جابهجا شد. در بحث صنعت فضایی نیز باید گفت پژوهشگاه و مراکز زمینی مورد اصابت قرار گرفتند، اما تدابیری اندیشیده شد تا ارتباطات ما با ماهوارهها قطع نشود. همچنین در بحث دولت الکترونیک در جنگ رمضان شاهد رکورد جدیدی بودیم و یک میلیارد تراکنش ثبت شد که میتوانست با وقفه همراه شود اما این اتفاق نیفتاد.
وزیر ارتباطات با اشاره به مطالبات مردم از این وزارتخانه گفت: وزارت ارتباطات نقطه تلاقی بسیاری از مطالبات است؛ مانند قطعی اینترنت و زمان و چرایی آن. به صورت طبیعی وزارت ارتباطات در حوزه ارتباطات و اینترنت آخرین زنجیرهای است که با این مطالبات مواجه میشود. مشکلات و کاستیها طبیعتاً در حوزههای مختلف وجود دارد اما گاهی اوقات این مشکلات متوجه حوزه ارتباطات دانسته میشود.
وی در ادامه درباره ارتباطات بینالملل گفت: گاهی اوقات به جای حل مسئله، صورت مسئله را حذف میکنیم و این موضوع هر از گاهی تکرار میشود و باید از آن درس بگیریم. در سال ۱۴۰۱ شاهد مسدودسازیها و محدودیت ها بودیم؛ در آن مقطع استفاده از فیلترشکنها یک موضوع ضد ارزشی بود و اکنون به یک چالش حکمرانی تبدیل شده است و در آن زمان از این ظرفیت استفاده نمیشد.
هاشمی با اشاره به موضوع سیمکارتهای سفید اظهار کرد: سابقه سیمکارتهای سفید به سال ۱۳۹۹ برمیگردد. در سال ۱۴۰۴ وقتی در فضای رسانهای بحث سیمکارت سفید مطرح میشود بسیاری اظهار میکنند که سیمکارت سفید نداریم و با افتخار از ویپیان استفاده میکنیم؛ این تجربه ما در سالهای اخیر است. ما گاهی حکمرانی را منحصر به برخی مسائل میدانیم و یک موضوع ضد ارزشی را طی سالها به ضد ارزش تبدیل میکنیم و باید از این موضوع درس بگیریم.
طرح وایتلیست اینترنت شدنی است؟
وزیر ارتباطات در ادامه صحبت هایش در پاسخ به سوالی درباره طرح وایتلیست اینترنت گفت: این ایده که تنها مجموعهای از سایتها با ممیزی قابل دسترس باشند، در مقطعی در کشور مطرح شده بود اما از نگاه کارشناسی قابل اجرا نیست.
وی با انتقاد از پیگیری این طرح تاکید کرد وزارت ارتباطات بهصورت جدی با آن مخالفت کرده و آن را غیرعملی دانسته است. حتی در سازمانهای کوچک نیز مدیریت سطح دسترسی کاربران پیچیده است و تعمیم چنین مدلی به سطح ملی و برای ۹۰ میلیون نفر عملاً امکانپذیر نیست.
وزیر ارتباطات در ادامه گفت افرادی که کوچکترین آشناییتی با حوزه ارتباطات ندارد این موضوع وایتلیست را پیگیری میکنند و میگویند اجرایی است: در جلسه با این فرد گفتم که ماستت را بخور!.
وی با اشاره به اقتصاد دیجیتال و سرمایهگذاری گفت: یکی از تلخترین سوالهایی که با آن مواجهیم این است که اینترنت تا کی وصل خواهد ماند و این موضوع بسیار دردناک است. اگر درباره اقتصاد دیجیتال و تکالیف قانونی برنامه هفتم صحبت میکنیم، این موضوع نیاز به پایداری ارتباطات دارد. این موارد محقق نمیشود مگر اینکه یک تصمیم راهبردی و واحد گرفته شود.
او ادامه داد: در شرایطی که دنیا در مسیر هوشمندسازی حرکت میکند و بسیاری از شغلها متحول میشوند، ما همچنان در شرایطی هستیم که باید نگران باشیم ارتباطات و اینترنت پایدار و متصل خواهد بود یا خیر. ما متوجه شرایط امنیتی هستیم اما باید به تجربههای خود بازگردیم و از آنها درس بگیریم و برای حل مسئله گام برداریم.
اینترنت دوباره قطع خواهد شد؟
ستارهاشمی در جواب به این سوال که آیا اینترنت دوباره قطع خواهد شد یا نه گفت: یکی از موضوعاتی که به شکل جدی در دستور کار ما در ستاد ویژه ساماندهی فضای مجازی است همین موضوع است. حسب شرایط امنیتی که در دنیا هم وجود دارد، ممکن است محدودیتهای دسترسی به اینترنت بین الملل ایجاد شود. اما نکته این است که فرایند آن باید شفاف شود.
وزیر همچنین درباره سازوکار قطع و وصل اینترنت توضیح داد: برای این فرایند پیشنهاد مشخصی که وجود دارد که وزارتخانه معتقد است باید به حداقل برساند و در یک فرایند شفاف با اطلاع رسانهها اتفاق بیفتد. همچنین اگر قرار است محدودیتی ایجاد شود با تشخیص چه نهادی با تطبیق چه کمیتهای و تا چه زمانی انجام شود.
او در ادامه گفت: در این زمینه پیشنهادهایی دریافت کردیم و با دوستان مختلف امنیتی و دیگر حوزهها در حال تکمیل آن هستیم. این موضوع نباید در یک فضای غبارآلود اتفاقی بیفتد. جلسات متعددی برایش گذاشته باشند. آن چیزی که شاهبیت این موضوع خواهد بود این است که هر محدودسازی زماندار خواهد بود.
وی در پاسخ به این سوال که اینترنت چه زمانی به شرایط عادی بازمیگردد، گفت: اینترنت پس از اتفاقاتی که در یکی دو هفته اخیر افتاد، به یکی از موضوعات پیچیده حکمرانی تبدیل شده است.
وی افزود: حتما کیفیت اینترنت باید ارتقا یابد و همکاران در تلاشاند این مهم را رقم بزنند. ما معتقدیم اینترنت برای همه باید با کیفیت و بدون تبعیض باشد و ما و دولت نشان دادهایم پای حرف خود هستیم و با همه دشواریها ایستادهایم.
هاشمی ادامه داد: در عمل نشان دادهایم این موضوع را؛ چه در مقابل دوربین و چه در جلسات متعدد اعلام شده است و حرف ما یکی است. در دنیای امروز اگر اقتصاد دیجیتال مهم است که هست و سهم اقتصاد دیجیتال در GDP از ۴۰ درصد عبور میکند، ما نمیتوانیم و نباید با خودتحریمی از آن جا بمانیم.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در پاسخ به سوال ایسنا درباره آخرین وضعیت توسعه طرح فیبرنوری و نسل پنجم اینترنت اظهار کرد: توسعه فیبر نوری و نسل پنجم تلفن همراه از اولویتهای اصلی وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم است. رویکرد وزارتخانه در این زمینه سیاسی نیست و هر طرح کارشناسی و مفیدی، حتی اگر از دولت قبل آغاز شده باشد، با قوت ادامه پیدا میکند.
وی تاکید کرد: در حوزه فیبر نوری، جایگزینی کابلهای مسی با فیبر با جدیت دنبال میشود. تمرکز اصلی نیز صرفاً بر پوشش نیست، بلکه اتصال واقعی مردم به شبکه فیبر نوری معیار ارزیابی عملکرد قرار گرفته است؛ زیرا مردم بهترین داور کیفیت اجرای پروژهها هستند. بر اساس گزارشهای موجود، میزان اتصال به فیبر نوری تاکنون رشد چهار برابری داشته و پوشش نیز از مرز ۱۰ میلیون مشترک عبور کرده است. با وجود شرایط دشوار کشور، این پروژه از برنامه عقب نیست و با قدرت ادامه دارد.
هاشمی گفت: یکی از چالشهای مهم در توسعه فیبر نوری، اجرای پروژه در کلانشهرها بهویژه تهران و اصفهان است. با این حال، در برخی شهرها مانند مشهد، پیشرفت پروژه بسیار مطلوب و حتی جلوتر از برنامه بوده است. هدف وزارت ارتباطات این است که با همراهی همه بخشها، روند توسعه فیبر نوری در سایر شهرها نیز شتاب بگیرد.
وزیر ارتباطات گفت: در جنگ رمضان مردم برنده میدان بودند و همیشه پای کار هستند. بنابراین این را با باور قلبی میگویم که باید طرحی نو درانداخت و استفاده از ابزارهای فنی نتیجه روشنی خواهد داشت. باور من این است که باید به سمت یک تصمیم ملی و پایدار با حفظ کرامت همه ذینفعان حرکت کنیم و نخبگان را دریابیم. اگر به بخش خصوصی و نخبگان بیتوجهی کنیم و تصمیمهایی بگیریم که امکان اجرای آنها وجود نداشته باشد، این موضوع به مهاجرت آنها منجر خواهد شد.
هاشمی در ادامه تصریح کرد: اگر سامانههای ما آسیبپذیر و متوقف شوند و نتوانند به مردم خدمات دهند، مصداق یک موضوع ضد امنیت ملی است. اینکه یک پنجره واحد ایجاد کنیم و همه خدمات دولت ذیل آن ارائه شوند، اساساً شدنی نیست. هم تجربه خودمان در چند دهه اخیر در کشور را دیدیم و هم تجارب سایر کشورها، از کانادا تا سنگاپور را بررسی کردیم.
وی ادامه داد: آنها زیستبومهایی در حوزههای مختلف مثل سلامت، مالیات، آموزش و … طراحی کردهاند. ما هم برای طرح خودمان یک سال وقت گذاشتهایم و چارچوب آن را نهایی کردیم که در هیئت وزیران مصوب و به وزارت ارتباطات ابلاغ شد. در حال حاضر ۷ زیستبوم آماده است تا کار خود را اجرا کند که محوریت آنها سازمان فناوری اطلاعات است. اتفاقاً سیاستهای کلی نظام هم موضوعات را خوشهای دیده، نه جزئی؛ بنابراین یک تغییر نگرش در این حوزه داریم که اتکای آن بخش خصوصی است.
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات گفت: سازمان اداری و استخدامی هم آن را پیگیری کرد، ولی فاصله دریافتی و پرداختی در بخشهای دولتی و خصوصی بسیار زیاد است. بنابراین در دولت نمیتوانیم کاری انجام دهیم؛ تنها چاره آن شکلگیری اپراتورهای بخش خصوصی در حوزه خدمات است. تجربه این کار را هم داریم زمانی برای دریافت خط ثابت دو سال در نوبت بودیم، ولی این کار را به بخش خصوصی واگذار کردیم که بسیار موفق بود. قرار بود شب عید این ۷ زیستبوم کار خود را به صورت رسمی آغاز کند که به جنگ تحمیلی بر خوردیم، ولی امیدواریم تا یک ماه آینده این زیستبومها کار خود را آغاز کنند.
وزیر ارتباطات در ادامه صحبت هایش تاکید کرد: در بسیاری از مواقع، دستگاههای مختلف هنگام اختلال در ارائه خدمات اعلام میکنند که اینترنت قطع است و به همین دلیل امکان خدمترسانی ندارند؛ در حالی که باید میان مشکل در زیرساخت ارتباطی و ضعف سامانههای تخصصی تفاوت قائل شد.
وی ادامه داد: اگر واقعاً شبکه ارتباطی دچار اختلال جدی باشد، پلتفرمهایی مانند اسنپ، دیجیکالا، علیبابا و دیگر خدمات داخلی نیز نباید بتوانند فعالیت کنند. اما وقتی این پلتفرمها روی همان شبکه فعال هستند، نمیتوان هر مشکل دستگاهها را به قطعی اینترنت نسبت داد. در بسیاری از موارد، مسئله اصلی به کیفیت، فرسودگی یا ضعف سامانههای داخلی آن دستگاهها برمیگردد. البته سرمایهگذاری در لایه دسترسی و بهبود کیفیت شبکه همچنان ضروری است، اما حل مسئله نیازمند تشخیص درست آن است. وزارت ارتباطات میتواند وضعیت سامانهها را پایش و ارزیابی کند، اما طراحی و توسعه سامانههای تخصصی هر دستگاه بر عهده همان دستگاه است.
هاشمی با بیان اینکه برای بهروزرسانی این سامانهها و استفاده از فناوریهای نوین، حضور نیروی انسانی متخصص و توانمند ضروری است. با این حال، پایین بودن سطح پرداختها در دستگاههای دولتی باعث شده بسیاری از نیروهای نخبه تمایلی به حضور در این بخش نداشته باشند. ادامه این روند میتواند کیفیت خدمات دیجیتال را کاهش دهد، آسیبپذیری سامانهها را بیشتر کند و در نهایت به از دست رفتن نخبگان منجر شود؛ موضوعی که با امنیت ملی نیز در تضاد است.
هاشمی در ادامه صحبتهایش درباره پیام رسان های داخلی اظهار کرد: در دوره جنگ تحمیلی سوم، میزان تقاضا برای برخی پیامرسانهای داخلی چند صد درصد افزایش یافت. طبیعی است که با چنین رشد ناگهانی، فشار بر زیرساختها افزایش پیدا کند و در مقاطعی افت کیفیت یا اختلال در خدمات رخ دهد چرا که افزایش شدید تقاضا میتواند به ازدحام شبکه و محدودیت منابع زیرساختی منجر شود.
وی ادامه تاکید کرد: در آن شرایط، این پلتفرمها تلاش کردند خدمات خود را فعال نگه دارند، اما محدودیتهایی مانند ظرفیت ذخیرهسازی، منابع مالی و تأمین تجهیزات در زمان کوتاه نیز وجود داشت. وزارت ارتباطات در توسعه نرمافزار این پیامرسانها دخالت ندارد، اما از آنها حمایت میکند و در چارچوبهای مشخص عملکردشان را پیگیری میکند.
وزیر ارتباطات با بیان اینکه در عین حال، تأکید میشود که حمایت از سکوهای داخلی به معنای ایجاد انحصار نیست، تشریح کرد: در کنار تقویت پلتفرمهای بومی، دسترسی به خدمات و فناوریهای بینالمللی نیز باید حفظ شود، زیرا رقابت باعث پیشرفت میشود. حتی کشورهایی مانند چین نیز در کنار تولیدات داخلی، از تجهیزات شرکتهای خارجی استفاده میکنند تا هم از رقابت جهانی عقب نمانند و هم در صورت بروز مشکل برای یک تأمینکننده، ارائه خدمات متوقف نشود.
وزیر ارتباطات با تأکید بر اهمیت دسترسی برابر به فرصتها، توسعه بستر عادلانه آموزش را عامل اصلی رشد نخبگان در کشور دانست و گفت: اگر این زیرساختهای آموزشی و ارتباطی نبود، فردی از یک منطقه محروم و دورافتاده هرگز نمیتوانست به جایگاههای بالای مدیریتی و علمی دست یابد. در مسیر توسعه فضای مجازی، نباید صرفاً بر محدودیت تمرکز کرد؛ بلکه باید با رویکردی ایجابی، بر تولید محتوا متمرکز شد. واقعیت این است که در زیستبوم اقتصاد دیجیتال، نمیتوان پیشبینی کرد که پرچمدار بعدی نوآوری کیست و از کدام نقطه کشور ظهور خواهد کرد.
هاشمی همچنین بیان کرد: بنابراین، به جای پیشفرضهای محدودکننده، باید فضا را برای کسانی که توانایی تولید محتوا و ارزشآفرینی دارند باز کرد. رشد پلتفرمهای بزرگ داخلی نشان داد که ابتدا باید بستر دسترسی و فعالیت فراهم باشد تا نوآوری شکوفا شود، نه اینکه با نگاهی محدود، فرصت رشد را از نخبگان آینده گرفت.